Nữ sinh 15 tuổi tự rạch tay và cái bẫy từ thuật toán mạng xã hội

Sự gia tăng đột biến các ca khám và cấp cứu tâm thần do hành vi tự gây thương tích ở người trẻ đang bộc lộ một mảng tối đáng báo động. Không đơn thuần là những phút bốc đồng tuổi dậy thì, đằng sau những vết thương chằng chịt trên cơ thể là sự dẫn dắt âm thầm của thuật toán mạng xã hội và các hội nhóm ảo, đòi hỏi sự can thiệp y tế khẩn cấp cùng cái nhìn bao dung hơn từ gia đình.

Mê cung thuật toán và cái bẫy phơi nhiễm thụ động

Hành vi tự gây tổn thương không tự sát thường khởi phát mạnh mẽ nhất ở tuổi vị thành niên, giai đoạn trùng khớp hoàn toàn với thời điểm các em tiếp cận thế giới số. Theo ThS.BS Nguyễn Thành Long - Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, mức độ bao phủ của mạng xã hội hiện nay là khổng lồ. Gần 95% thanh thiếu niên từ 13 đến 17 tuổi sử dụng ít nhất một nền tảng số, trong đó 1/3 gắn chặt với thế giới ảo gần như liên tục suốt ngày dài.

Điều đáng lo ngại nhất không đến từ việc người trẻ chủ động tìm kiếm sự tiêu cực. Dữ liệu khảo sát OxWell năm 2025 tại Anh trên hơn 32.000 học sinh chỉ ra rằng hơn 34% các em từng phơi nhiễm với nội dung tự hại trực tuyến. Trong số đó, hơn 66% tiếp cận hoàn toàn thụ động thông qua hệ thống đề xuất tự động. 

Câu chuyện của nữ sinh 15 tuổi tên M.A là một minh chứng lâm sàng chân thực. Vốn là một cô gái hiền lành, M.A tìm đến chiếc điện thoại thông minh để trốn tránh áp lực học tập và sự đứt gãy kết nối với cha mẹ. Thuật toán nền tảng vô cùng nhạy bén. Ngay khi nhận thấy M.A dừng lại lâu hơn ở vài đoạn phim buồn bã, hệ thống lập tức dội bom màn hình của em bằng hàng loạt nội dung tiêu cực, những thông điệp vô vọng và hình ảnh lãng mạn hóa sự cô đơn. 

Cú trượt dài từ mất ngủ đến suy sụp hệ thống điều hòa cảm xúc

Dưới góc độ y khoa, hành vi tự làm đau bản thân không vì mục đích tự sát là cách người bệnh phản ứng để điều hòa cảm xúc tiêu cực, giao tiếp nỗi đau hoặc tự trừng phạt. Các nghiên cứu chỉ ra cơ chế bệnh sinh của hành vi này bắt nguồn từ sự rối loạn điều hòa cảm xúc, bị khuếch đại bởi thói quen sử dụng thiết bị thông minh sai lệch.

Sự dịch chuyển khung giờ trực tuyến về đêm là một yếu tố chí mạng. Nữ sinh M.A thường xuyên trùm chăn lướt mạng từ mười một giờ đêm đến hai, ba giờ sáng. ThS.BS Nguyễn Thành Long phân tích việc thức khuya liên tục gây gián đoạn nhịp sinh học, kéo theo sự sụt giảm chức năng của vỏ não trước trán vốn chưa hoàn thiện ở lứa tuổi này. Sự mệt mỏi thể chất kết hợp với việc liên tục hấp thụ thông tin độc hại khiến khả năng kiểm soát xung động của não bộ hoàn toàn tê liệt. 

Đỉnh điểm xảy ra khi M.A trở thành nạn nhân bị chế giễu trên trang thông tin giấu tên của trường học. Hứng chịu bạo lực mạng bủa vây suốt ngày đêm cùng mâu thuẫn gia đình gay gắt, cảm xúc uất hận và hoảng loạn bùng nổ. Trong giây phút mất kiểm soát, em đã dùng vật sắc nhọn rạch cẳng tay bắt chước theo chính những hình ảnh từng bị thuật toán nhồi nhét. Nỗi đau thể xác lúc đó tạo ra một ảo giác xoa dịu ngắn ngủi, khiến em lầm tưởng mình đã tìm được lối thoát xả áp lực trong tâm trí. 

Lây lan xã hội và sự bình thường hóa cái ác trong cộng đồng ảo

Môi trường mạng đang tạo ra một hiện tượng vô cùng nguy hiểm mang tên lây lan xã hội. Mỗi thời đại có một tập hợp các cách thức biểu đạt nỗi đau khác nhau, và mạng xã hội đã toàn cầu hóa hành vi tự hại như một thứ trào lưu giải tỏa tâm lý. 

Việc kiểm duyệt của các nền tảng công nghệ tỏ ra yếu ớt trước sự biến hóa tinh vi của người dùng. Họ sử dụng ngôn ngữ mã hóa và hình ảnh ẩn dụ để qua mặt bộ lọc tự động. Khi M.A chụp ảnh vết rạch đăng ẩn danh vào các nhóm kín, em nhận được vô số lời động viên đồng cảm từ những người xa lạ. Sự thừa nhận sai lệch này đóng vai trò như một liều thuốc độc, củng cố niềm tin rằng việc hủy hoại cơ thể là một hành động đúng đắn, giúp em thuộc về một cộng đồng thấu hiểu mình. 

Hóa giải khủng hoảng bằng sự thấu hiểu chuyên sâu

Đứng trước làn sóng đáng báo động này, việc cấm đoán thanh thiếu niên sử dụng thiết bị điện tử một cách cực đoan không mang lại hiệu quả bền vững. Chìa khóa giải quyết nằm ở việc nhận diện sớm và can thiệp đa chiều.

ThS.BS Nguyễn Thành Long nhấn mạnh tại các cơ sở y tế, đánh giá thói quen sử dụng mạng xã hội cần trở thành quy trình bắt buộc khi thăm khám các bệnh nhân có dấu hiệu rối loạn tâm lý. Ở góc độ gia đình, phụ huynh cần thay đổi phương pháp tiếp cận từ kiểm soát cứng nhắc sang giám sát tích cực, đồng hành và mở ra không gian để con cái an tâm giãi bày những khó khăn. 

Trường hợp của nữ sinh M.A đã có nhiều chuyển biến tích cực. Nhờ được phát hiện kịp thời và trải qua quá trình điều trị chuyên sâu bằng cả hóa dược lẫn liệu pháp tâm lý, sức khỏe tinh thần của em đã thuyên giảm rõ rệt. M.A đã học được kỹ năng làm chủ cảm xúc, phân bổ thời gian sử dụng công nghệ lành mạnh và quan trọng nhất là tìm lại được tiếng nói chung với cha mẹ. Sự kết nối thấu hiểu từ gia đình chính là lớp lá chắn vững vàng nhất để bảo vệ con trẻ trước những cơn bão ngầm của kỷ nguyên số.