Khi nhắc đến thể thao Ý, bóng đá thường được xem là niềm tự hào lớn nhất với 4 chức vô địch World Cup. Nhưng suốt hơn một thập kỷ qua, trong khi bóng chuyền, quần vợt, đua xe,… thăng hoa thì Azzurri lại trượt dài.
1. Bóng chuyền Ý gần như thống trị thế giới. Đội tuyển nam đã giành 2 chức vô địch thế giới liên tiếp, trong khi đội tuyển nữ cũng đang là đương kim vô địch thế giới. Không chỉ thành công ở cấp độ đội tuyển, hệ thống giải quốc nội của Ý cũng thuộc nhóm mạnh nhất hành tinh, đóng vai trò nền tảng cho sự phát triển bền vững.
Quần vợt Ý cũng đang bước vào thời kỳ hoàng kim với điểm sáng lớn nhất dĩ nhiên là Jannik Sinner. Tay vợt vừa hoàn tất cú Sunshine Double này là đối trọng số một với Carlos Alcaraz ở kỷ nguyên hậu Big Three. Bên cạnh đó, Lorenzo Musetti và Jasmine Paolini giúp Ý sở hữu chiều sâu lực lượng hiếm thấy, trải đều ở cả nội dung nam và nữ. Đây là điều mà trong quá khứ, quần vợt Ý chưa từng có.
Ở môn đua xe Công thức 1, Kimi Antonelli đang nổi lên như biểu tượng của thế hệ mới. Với khởi đầu bùng nổ, tay lái 19 tuổi này được đánh giá là ứng viên sáng giá cho những danh hiệu lớn trong tương lai. Không chỉ vậy, thành tích tại Olympic mùa Đông mới đây cũng phản ánh rõ nét sức mạnh đa môn của quốc gia Nam Âu này khi họ giành tới 10 HCV và xếp trong top 4 toàn đoàn.
Trong khi nhiều môn thể thao Ý trên đỉnh thế giới thì bóng đá lại trượt dài
2. Trái lại, bóng đá Ý đang trải qua giai đoạn đáng thất vọng nhất trong lịch sử hiện đại. Từng 4 lần vô địch World Cup và là biểu tượng của nghệ thuật phòng ngự cũng như tư duy chiến thuật, đội tuyển Ý lại liên tiếp gây thất vọng. Họ đã vắng mặt ở 3 kỳ World Cup gần nhất - kịch bản gần như không ai dám tưởng tượng cách đây một thập kỷ. Ngay cả khi sân chơi này mở rộng lên 48 đội và châu Âu có tới 16 suất, họ vẫn lỡ hẹn. Điều đó cho thấy vấn đề của bóng đá Ý không còn mang tính nhất thời, mà là khủng hoảng mang tính hệ thống.
Có nhiều nguyên nhân lý giải cho nghịch lý này, và phần lớn đều xuất phát từ chính cấu trúc của nền bóng đá. Trong khi Đức, Pháp hay Anh liên tục cải tiến phương pháp huấn luyện, bóng đá Ý lại chậm thích nghi. Tư duy chiến thuật truyền thống – từng là điểm mạnh – nay trở thành rào cản khi bóng đá hiện đại đòi hỏi tốc độ, thể lực và khả năng pressing toàn diện.
Tiếp đến là sự sa sút của Serie A, giải đấu từng là số một thế giới nhưng không còn giữ được sức hút như trước. Nhiều CLB ưu tiên sử dụng cầu thủ ngoại có kinh nghiệm thay vì trao cơ hội cho tài năng trẻ nội địa, khiến nguồn cung cho đội tuyển quốc gia ngày càng hạn chế. Sau thế hệ vàng với những biểu tượng toàn cầu, bóng đá Ý chưa sản sinh được những cá nhân đủ tầm ảnh hưởng để tạo khác biệt. Đội tuyển vì thế thiếu đi yếu tố đột biến trong các trận quan trọng.
Và còn phải kể đến sự cạnh tranh nội bộ giữa các môn thể thao. Khi bóng chuyền, quần vợt hay các môn Olympic phát triển mạnh, tài năng trẻ không còn mặc định chọn bóng đá. Sự phân tán nguồn lực khiến bóng đá mất dần vị thế độc tôn.
3. Điều đáng nói là những môn thể thao thành công của Ý lại đang đi theo hướng hoàn toàn khác so với bóng đá. Họ chú trọng đào tạo trẻ bài bản, đầu tư dài hạn và đặc biệt là không ngại thay đổi. Các liên đoàn thể thao hoạt động hiệu quả, ít bị chi phối bởi lợi ích cục bộ, tạo điều kiện tối đa cho vận động viên phát triển. Trong khi đó, bóng đá Ý vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ cấu trúc CLB, lợi ích thương mại và tư duy bảo thủ. Sự thiếu đồng bộ giữa các cấp độ khiến quá trình cải tổ trở nên chậm chạp.
Nếu không có những cải cách mạnh mẽ và mang tính hệ thống, bóng đá Ý hoàn toàn có thể tiếp tục tụt lại phía sau, thậm chí bị bỏ xa bởi chính những nền thể thao mà họ từng đứng trên. Liệu họ có sẵn sàng thay đổi trước khi quá muộn?
