Bảo tồn múa cổ truyền Thăng Long - Hà Nội: Giữ hồn di sản trong đời sống đương đại

Từ không gian lễ hội, tín ngưỡng đến sân khấu nghệ thuật, múa cổ truyền Thăng Long – Hà Nội đang được gìn giữ, trao truyền và lan tỏa trong đời sống đương đại. Chương trình "Bảo tồn và phát huy nghệ thuật múa cổ truyền Thăng Long - Hà Nội năm 2026" do Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội và Hội Nghệ sĩ múa Hà Nội tổ chức tại Không gian biểu diễn nghệ thuật, ẩm thực đường phố phường Tây Hồ, quy tụ đông đảo nghệ sĩ đến từ các câu lạc bộ múa dân gian cổ truyền.

Trong tiếng trống hội rộn ràng, những chàng trai làng Triều Khúc uyển chuyển với điệu múa Trống Bồng, các thiếu nữ nhịp nhàng cùng tiếng sênh tiền, hay những nghệ nhân người Dao thể hiện các động tác múa mang đậm màu sắc tín ngưỡng. Mỗi điệu múa là một lát cắt văn hóa, phản ánh đời sống tinh thần phong phú của cộng đồng cư dân Thăng Long - Hà Nội qua nhiều thế hệ.

Những hình ảnh ấy được giới thiệu trong chương trình "Bảo tồn và phát huy nghệ thuật múa cổ truyền Thăng Long - Hà Nội" do Hội Nghệ sĩ múa Hà Nội tổ chức. Đây là năm thứ ba Hội triển khai đề án sưu tầm, bảo tồn và phát huy nghệ thuật múa cổ truyền, được UBND thành phố Hà Nội phê duyệt năm 2024.

Từ múa Trống Bồng, múa Sênh tiền của làng Triều Khúc đến múa hát Dâng Đăng, múa Bỏ Bộ của thôn Lỗ Khê, mỗi điệu múa đều gắn với những không gian văn hóa, tín ngưỡng và phong tục riêng. Không chỉ mang giá trị nghệ thuật, những điệu múa còn lưu giữ ký ức cộng đồng, phản ánh phong tục, tín ngưỡng và bản sắc văn hóa của vùng đất Kinh kỳ.

Phát biểu tại chương trình, Đại tá, NSND Nguyễn Ngọc Anh - Chủ tịch Hội Nghệ sĩ múa Hà Nội nhấn mạnh: "Bảo tồn di sản không chỉ dừng lại ở việc gìn giữ những gì cha ông ta để lại. Điều quan trọng hơn là phải làm cho di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại, được lưu truyền, được thực hành, được sáng tạo trên cơ sở tôn trọng những giá trị nguyên gốc và được công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ yêu mến, đón nhận".

Điểm nhấn đáng chú ý của chương trình là hai điệu múa Hương hỏa và múa Rùa của đồng bào Dao Quần Chẹt tại thôn Bản Dao, xã Ba Vì, Hà Nội lần đầu tiên được đưa lên sân khấu biểu diễn.

Theo NSND Nguyễn Ngọc Anh, hai tiết mục được nhóm nghiên cứu do NGƯT Nguyễn Thị Mai Hương chủ trì, phối hợp với các thầy cúng và nghệ nhân địa phương, chắt lọc những động tác múa từ các lễ hội truyền thống nhằm giới thiệu đến công chúng mà vẫn gìn giữ giá trị tâm linh và bản sắc dân tộc.

Trong đó, múa Hương hỏa mang ý nghĩa mời gọi gia tiên, tiền tổ và các vị thần linh về dự lễ hội, chứng giám lòng thành của con cháu. Múa Rùa thể hiện lòng biết ơn tổ tiên, thần linh, đồng thời gửi gắm ước vọng mưa thuận gió hòa, bản làng no ấm, bình yên.

Việc đưa những điệu múa vốn gắn với nghi lễ tín ngưỡng lên sân khấu không chỉ mở ra cơ hội quảng bá di sản mà còn đặt ra yêu cầu bảo đảm tính nguyên gốc. Bởi đằng sau mỗi động tác múa là những giá trị văn hóa, tâm linh được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Trong bối cảnh đời sống hiện đại có nhiều thay đổi, bảo tồn múa cổ truyền không thể chỉ dừng ở việc sưu tầm, phục dựng mà cần gắn với hoạt động thực hành, truyền dạy và sáng tạo. Việc mở rộng không gian biểu diễn, đưa nghệ thuật múa truyền thống vào giáo dục di sản, du lịch văn hóa cũng là những hướng đi có thể góp phần phát huy giá trị di sản.

Đặc biệt, trong định hướng phát triển công nghiệp văn hóa của Hà Nội, múa cổ truyền có thể trở thành nguồn chất liệu sáng tạo giàu bản sắc, góp phần hình thành những sản phẩm nghệ thuật đặc trưng của Thủ đô. Tuy nhiên, quá trình khai thác cần tôn trọng giá trị nguyên gốc và vai trò của cộng đồng chủ thể.

Từ những điệu múa cổ của làng Triều Khúc, Lỗ Khê đến các điệu múa mang màu sắc tín ngưỡng của người Dao ở Ba Vì, hành trình bảo tồn đang mở ra những cơ hội mới để di sản tiếp tục lan tỏa. Bởi giá trị của bảo tồn không chỉ nằm ở việc gìn giữ những gì thuộc về quá khứ, mà quan trọng hơn là để những điệu múa truyền thống tiếp tục sống, được trao truyền và tỏa sáng trong đời sống hôm nay./.