Phát huy nguồn lực văn hóa, tạo động lực đóng góp vào tăng trưởng kinh tế

Chiều 17/9, tại Hà Nội, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết làm việc với các cơ quan, đơn vị về phát huy vai trò của văn hóa đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Báo cáo của Ban Tuyên giáo Trung ương tại cuộc làm việc cho thấy, thời gian qua, yêu cầu phát huy nguồn lực văn hóa phục vụ phát triển đất nước được Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm quan tâm, chỉ đạo ngày càng cụ thể, quyết liệt. Văn hóa được xác định không chỉ là nền tảng, mục tiêu của phát triển mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026-2030 từ 10%/năm trở lên, đồng thời yêu cầu đổi mới mạnh mẽ mô hình phát triển, phát huy hiệu quả các nguồn lực, nhất là nguồn lực nội sinh. Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 7% GDP, hình thành từ 5-10 thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa; đến năm 2045, công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo phấn đấu đóng góp khoảng 9% GDP. Nghị quyết đồng thời yêu cầu xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện Bộ chỉ số văn hóa quốc gia, Bộ chỉ số thống kê về đóng góp của các ngành công nghiệp văn hóa đối với phát triển kinh tế theo chuẩn mực quốc tế; bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa và tăng dần theo yêu cầu thực tiễn.

Quốc hội cũng đã từng bước thể chế hóa chủ trương của Đảng, hoàn thiện hành lang pháp lý, cơ chế, chính sách và tăng cường nguồn lực cho phát triển văn hóa. Nghị quyết số 25/2026/QH16 về Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội 5 năm 2026-2030 thực hiện chủ trương bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa. Nghị quyết số 27/2026/QH16 về Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 phê duyệt 50.000 tỷ đồng vốn đầu tư công trung hạn nguồn ngân sách Trung ương cho Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa.

Đặc biệt, Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam đã cụ thể hóa nhiều chủ trương tại Nghị quyết số 80-NQ/TW, với các cơ chế, chính sách về đầu tư, tài chính, đất đai, thuế, đặt hàng, phát triển nguồn nhân lực, chuyển đổi số, công nghiệp văn hóa, quảng bá, xúc tiến và huy động nguồn lực xã hội.

Trên cơ sở đó, Chính phủ đã ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW, Kế hoạch triển khai thi hành Nghị quyết số 28/2026/QH16, đồng thời lồng ghép nhiệm vụ phát triển văn hóa trong các chương trình, giải pháp thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV, Kết luận số 18-KL/TW và mục tiêu tăng trưởng năm 2026.

Việc xây dựng dữ liệu và công cụ đo lường cũng từng bước được quan tâm. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phối hợp thu thập, phân tích số liệu về các ngành công nghiệp văn hóa giai đoạn 2018-2025; xây dựng dự thảo Bộ chỉ tiêu thống kê về đóng góp của các ngành công nghiệp văn hóa đối với phát triển kinh tế, Bộ chỉ số văn hóa quốc gia; nghiên cứu định giá kinh tế di sản và xây dựng các kịch bản phát triển công nghiệp văn hóa đến năm 2030…

Tuy nhiên, theo đánh giá của Ban Tuyên giáo Trung ương, việc phát huy vai trò của văn hóa đóng góp vào tăng trưởng kinh tế vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế và yêu cầu phát triển. Trong đó, hệ thống thống kê, dữ liệu và phương pháp đo lường chưa đáp ứng yêu cầu lượng hóa đầy đủ, chính xác đóng góp của văn hóa đối với tăng trưởng kinh tế. Dữ liệu về giá trị tăng thêm, việc làm, thu nhập, đầu tư, xuất khẩu, bản quyền, tài sản trí tuệ, giao dịch số, chi tiêu cho sản phẩm, dịch vụ văn hóa còn thiếu, phân tán. Việc khai thác, chuyển hóa tài nguyên, giá trị văn hóa thành sản phẩm, dịch vụ, tài sản trí tuệ và giá trị gia tăng chưa tương xứng.

Kết luận cuộc làm việc, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ "phát triển văn hóa" sang "phát triển bằng văn hóa"; đóng góp của văn hóa phải được tính bằng chỉ tiêu, lộ trình, kế hoạch và sản phẩm. Tăng trưởng hai con số không thể chỉ dựa vào mở rộng đầu tư và các động lực truyền thống, mà phải có những động lực mới có hàm lượng tri thức, sáng tạo và giá trị gia tăng cao. Văn hóa không đứng bên cạnh, không đi sau tăng trưởng mà là nhân tố trực tiếp tạo ra sản phẩm, dịch vụ, việc làm, thu nhập, thị trường, thương hiệu, sức hút đầu tư và sức mạnh mềm quốc gia.

Vấn đề đặt ra hiện nay không phải là ban hành thêm mà là tổ chức thực hiện, chuyển từ "ban hành" sang "làm", từ đo đầu vào sang đo đầu ra, từ quản lý bằng kinh nghiệm sang quản trị bằng dữ liệu. Việc lượng hóa không phải là thương mại hóa văn hóa bằng mọi giá; bản sắc dân tộc là gốc, định hướng xã hội chủ nghĩa là bất biến, đời sống tinh thần của nhân dân và con người Việt Nam là mục tiêu cao nhất- Trưởng Ban Trịnh Văn Quyết nhấn mạnh.

Đánh giá kết quả bước đầu là thực nhưng khoảng cách với mục tiêu còn rất lớn, theo Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, sáu nhóm điểm nghẽn về nhận thức và thể chế, dữ liệu, chuyển hóa tài nguyên thành sản phẩm, thị trường và chuỗi giá trị, nhân lực và công nghệ, tổ chức thực hiện là những vấn đề thực tế. Trong đó, điểm nghẽn về dữ liệu là điểm nghẽn nền tảng. Công nghiệp văn hóa hiện tăng 7-8%/năm, thấp hơn mục tiêu tăng trưởng chung 10%; nếu giữ tốc độ này, tỷ trọng công nghiệp văn hóa trong GDP sẽ giảm thay vì tăng lên 7%. Tính toán sơ bộ cho thấy, để đạt 7% GDP vào năm 2030, công nghiệp văn hóa phải tăng khoảng 17-18%/năm, gấp hơn hai lần tốc độ hiện nay.

Xác định xây dựng hệ thống đo lường quốc gia về đóng góp của văn hóa là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương giao Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính hoàn thiện, trình ban hành trong quý IV/2026 Bộ chỉ tiêu thống kê về đóng góp của các ngành công nghiệp văn hóa và Bộ chỉ số văn hóa quốc gia. Hai bộ chỉ số phải liên thông, dùng chung dữ liệu gốc, thống nhất khái niệm, phạm vi ngành, phương pháp tính, nguồn dữ liệu và trách nhiệm thu thập, thẩm định, công bố; phân định rõ đóng góp trực tiếp, gián tiếp và tác động lan tỏa.

Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương đề nghị Đảng ủy Chính phủ chỉ đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xây dựng Kế hoạch phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2030 trên cơ sở ba kịch bản đã có; giao chỉ tiêu từng năm cho từng lĩnh vực trọng tâm về doanh thu, giá trị gia tăng, việc làm, xuất khẩu; xác định sản phẩm chủ lực, thị trường mục tiêu, doanh nghiệp đầu tàu và điều kiện bảo đảm. Đồng thời, đề xuất danh mục, tiêu chí và lộ trình công nhận 5-10 thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa trong năm 2027; đưa các chỉ tiêu công nghiệp văn hóa vào hệ thống chỉ tiêu kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội hằng năm của Chính phủ và các địa phương từ kế hoạch năm 2027.

Về tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, Trưởng Ban Trịnh Văn Quyết đề nghị Đảng ủy Quốc hội lãnh đạo tiếp tục hoàn thiện pháp luật về công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo, sở hữu trí tuệ, hợp tác công tư và huy động nguồn lực xã hội trong lĩnh vực văn hóa; giám sát việc thực hiện Nghị quyết số 28/2026/QH16 và Chương trình mục tiêu quốc gia theo kết quả đầu ra, không chỉ theo tiến độ giải ngân. Đảng ủy Chính phủ chỉ đạo bảo đảm bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước cho văn hóa và tăng dần; sử dụng 50.000 tỷ đồng của Chương trình mục tiêu quốc gia theo nguyên tắc gắn với sản phẩm, kết quả và khả năng tạo giá trị gia tăng, không dàn trải; đổi mới phân bổ nguồn lực theo đặt hàng, khoán chi, đầu ra, ưu tiên các lĩnh vực có khả năng huy động vốn xã hội và mở rộng thị trường.

Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương cũng kiến nghị Ban Chỉ đạo Trung ương cho chủ trương lựa chọn một số địa phương, lĩnh vực để thí điểm cơ chế đưa tài nguyên văn hóa thành nguồn lực trực tiếp cho tăng trưởng như kinh tế di sản, kinh tế lễ hội, đô thị sáng tạo, kinh tế đêm, không gian sáng tạo và sản phẩm văn hóa số. Các cơ quan báo chí chủ lực quốc gia đi đầu đổi mới phương thức, khai thác giá trị nội dung trên các nền tảng, quảng bá sản phẩm, điểm đến, thương hiệu văn hóa Việt Nam; xây dựng chỉ số đánh giá tác động của truyền thông đối với quảng bá văn hóa và phát triển thị trường, cung cấp dữ liệu cho hệ thống đo lường.