Phát triển công nghiệp văn hóa từ thị trường phim ngắn được Đại biểu Quốc hội thảo luận trên nghị trường

Phát biểu tại phiên thảo luận ở hội trường Quốc hội về Tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027 sáng 31/10, Đại biểu Đỗ Chí Nghĩa, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Lắk đã đưa ra nhiều các ý kiến về chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa trong thời đại số. Xuất phát từ hiện tượng phim ngắn đang "bùng nổ" trên các nền tảng di động, đại biểu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khẳng định chủ quyền văn hóa trên không gian mạng và chuyển dịch tư duy từ "chỉ quản lý" sang "kiến tạo phát triển".

Phim ngắn và bài toán nhận diện thị trường công nghiệp văn hóa

Theo Đại biểu Đỗ Chí Nghĩa, có một hiện tượng đang xâm lấn mạnh mẽ trong đời sống văn hóa hiện nay - hình ảnh quen thuộc trong đời sống hiện đại "từ nhà, ra phố" - hàng triệu người dân, đặc biệt là giới trẻ, dành nhiều thời gian xem các bộ phim ngắn trên điện thoại thông minh. Theo đại biểu, trước hiện tượng này, thay vì chỉ nhìn thấy nguy cơ rác văn hóa để tăng cường kiểm soát, cần nhìn nhận đây là một thị trường công nghiệp văn hóa tiềm năng đang hình thành nhưng chưa được nhận diện và khai thác đúng mức.

Đại biểu Đỗ Chí Nghĩa cho rằng, "nội dung độc hại phải được ngăn chặn, nhưng nếu chỉ nhìn thấy mặt trái để tăng cường kiểm soát, chúng ta có thể bỏ lỡ một cơ hội phát triển".

Dẫn chứng từ thị trường phim ngắn tỷ đô tại Trung Quốc – nơi đã xây dựng được hệ sinh thái sản xuất, kinh doanh quy mô lớn, tạ việc làm và doanh thu khủng cho nhiều lĩnh vực sáng tạo, đại biểu cho rằng Việt Nam hoàn toàn có thể tiếp thu chọn lọc để biến loại hình này thành nguồn lực phát triển mới, "chứ không chỉ tràn ngập nỗi lo về "rác văn hóa", gây nghiện mà rất nhiều người đã đề cập", ông Nghĩa nói.

"Nếu hỏi một người trẻ hôm nay họ biết đến một nhân vật lịch sử, một phong tục truyền thống qua đâu, rất có thể câu trả lời chính là từ một video ngắn", đại biểu nêu rõ. Từ đó ông đặt ra câu hỏi về việc xây dựng chính sách đủ mạnh để hỗ trợ đội ngũ sáng tạo, bảo vệ bản quyền và phát triển nền tảng phân phối nội dung của Việt Nam, tránh để các nền tảng nước ngoài khai thác thị trường của chúng ta, thâu tóm dữ liệu khán giả và hưởng phần lớn giá trị kinh tế, trong khi chúng ta lo chống đỡ với những rác độc hại.

Khẳng định chủ quyền văn hóa Việt Nam trên không gian số

Đại biểu Đỗ Chí Nghĩa nhấn mạnh, "ngăn chặn nội dung độc hại là hết sức cần thiết, nhưng kiến tạo một thị trường sáng tạo mới là trách nhiệm cho phát triển. Thước đo năng lực quản lý văn hóa không chỉ là ngăn chặn được bao nhiêu sản phẩm xấu, mà còn là tạo điều kiện cho bao nhiêu sản phẩm tốt ra đời, bao nhiêu tài năng được phát triển, bao nhiêu giá trị văn hóa Việt Nam được chuyển hóa thành những giá trị".

Nâng tầm vấn đề từ câu chuyện phim ngắn lên chiến lược quốc gia, đại biểu khẳng định trong thời đại số, văn hóa không chỉ hiện diện ở bảo tàng, rạp chiếu phim hay không gian di sản mà còn từng ngày lan tỏa mạnh mẽ qua điện thoại thông minh, các nền tảng xuyên biên giới, qua phim ngắn, âm nhạc, trò chơi điện tử và nhiều hình thức sáng tạo mới.

Ông Nghĩa khẳng đinh, phát triển công nghiệp văn hóa trên không gian số còn mang ý nghĩa chiến lược là khẳng định chủ quyền văn hóa quốc gia.

Đặt câu hỏi: "Ai đang kể những câu chuyện về đất nước chúng ta, những giá trị nào được lan tỏa đến thế hệ trẻ và ra toàn cầu?", ông Nghĩa nhấn mạnh, nếu không chủ động tạo ra các sản phẩm văn hóa mang bản sắc Việt, chúng ta sẽ ngày càng phụ thuộc ào những câu chuyện, hình ảnh, hệ giá trị và cách nhìn về thế giới do nước ngoài tạo ra. "Khi đó, vấn đề không chỉ là thị phần, doanh thu thuộc về ai? Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng định hình thị hiếu, nhận thức, trí tưởng tượng, tâm hồn và tư duy của thế hệ trẻ", ông Nghĩa nói.

Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 25 của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới, trong đó chuyển trọng tâm từ "quản lý thông tin" sang "dẫn dắt nhận thức xã hội", đặc biệt là cả trên không gian thực và không gian số, đại biểu nhấn mạnh, "muốn dẫn dắt nhận thức thì trước hết phải thu hút được sự chú ý của công chúng; một thông điệp đúng nhưng không đến được với giới trẻ thì hiệu quả sẽ rất hạn chế".

Ba giải pháp then chốt để kiến tạo môi trường sáng tạo

Để chuyển hóa văn hóa thành nguồn lực phát triển thực sự, Đại biểu Đỗ Chí Nghĩa đề xuất 3 nhóm giải pháp trọng tâm:

Một là, hoàn thiện cơ chế quản lý nội dung số theo từng loại hình và mức độ rủi ro, xử lý nghiêm nội dung vi phạm, bảo vệ người sử dụng, nhất là trẻ em, nhưng không tạo rào cản đối với sáng tạo lành mạnh.

Hai là, chuyển mạnh từ tư duy "chỉ quản lý" sang "tư duy kiến tạo". Nhà nước cần có cơ chế đặt hàng, tuyển chọn công khai, hỗ trợ cạnh tranh các dự án phim ngắn, phim AI khai thác lịch sử, văn hóa và di sản con người Việt Nam.

Ba là, phát triển hệ sinh thái sáng tạo gắn với thị trường, chú trọng bảo vệ bản quyền, đào tạo nhân lực, hỗ trợ doanh nghiệp và kết nối phân phối quốc tế để người sáng tạo sống được bằng nghề.

"Điều quan trọng là tạo ra những sản phẩm thực sự hấp dẫn, có chất lượng nghệ thuật và sức sáng tạo để công chúng tự nguyện đón nhận và chia sẻ", đại biểu nói.

Kết thúc bài phát biểu, đại biểu cho rằng, ngành công nghiệp sáng tạo "phải nắm lấy cơ hội này". Thước đo năng lực quản lý văn hóa không chỉ là ngăn chặn được bao nhiêu sản phẩm xấu, mà là tạo điều kiện cho bao nhiêu sản phẩm tốt ra đời. "Phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ để hình thành một ngành kinh tế, mà còn nhằm đưa văn hóa trở thành nguồn lực phát triển, bản sắc thành lợi thế cạnh tranh và sức sáng tạo của người Việt trở thành sức mạnh quốc gia", đại biểu Đỗ Chí Nghĩa nhấn mạnh.