Ngày Thế giới Nhận thức về Tự kỷ 02/04 : Từ thấu hiểu đến hành động toàn diện

Trong series “Hành trình cùng con” (Quỹ Vì trẻ em khuyết tật Việt Nam), câu chuyện về bé Minh là một ví dụ cho thế giới nội tâm của trẻ tự kỷ. Thay vì dùng lời nói, Minh chọn cách kết nối bằng hành động riêng để thu hút sự chú ý từ mọi người xung quanh: bất ngờ chạm tay vào lông mày mẹ, bóp mũi bố để bày tỏ sự tin tưởng. Những hành động này chính là ngôn ngữ đặc biệt, là cách giao tiếp riêng của Minh.

Câu chuyện của Minh chỉ là một trong hàng ngàn trường hợp rối loạn phổ tự kỷ (RLPTK) tại Việt Nam đang cần sự thấu hiểu từ cộng đồng. Ngày 02/04, Ngày Thế giới nhận thức về Tự kỷ, hành trình này đang chuyển dịch mạnh mẽ từ nhận thức y tế sang sự chấp nhận và hòa nhập toàn diện.

Khi chẩn đoán mới chỉ là bước khởi đầu

Theo ước tính, Việt Nam hiện có khoảng 1 triệu người mắc rối loạn phổ tự kỷ. Tại các bệnh viện nhi đầu ngành, số lượt trẻ đến khám liên quan đến tự kỷ hiện chiếm tới 20% tổng số ca khám tâm lý lâm sàng. Sự gia tăng này mang theo một tín hiệu tích cực: Năng lực sàng lọc và nhận diện sớm trong giai đoạn vàng trước 3 tuổi đã được cải thiện rõ rệt.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy năng lực nhận diện đang đi nhanh hơn khả năng đáp ứng của nguồn lực xã hội. Khi chẩn đoán xong, gia đình và trẻ lập tức đối mặt với những khoảng trống lớn: từ sự thiếu hụt các trung tâm can thiệp đạt chuẩn, đội ngũ chuyên viên lành nghề, cho đến gánh nặng kinh tế khi chi phí giáo dục đặc biệt quá cao. Thêm vào đó, những "kỳ thị vô hình" vẫn là rào cản lớn nhất ngăn bước chân các em hòa nhập cộng đồng.

Sức mạnh đồng hành từ các tổ chức xã hội

Hành trình của trẻ tự kỷ không phải là cuộc đua để trở nên bình thường, mà là nỗ lực để được là chính mình trong một thế giới bao dung hơn. Trong bối cảnh đó, các tổ chức xã hội đang trở thành lực lượng đồng hành quan trọng.

Những hoạt động, sự kiện do Quỹ Vì trẻ em khuyết tật Việt Nam, Mạng lưới Tự kỷ Việt Nam đã góp phần kết nối phụ huynh, chuyên gia và cộng đồng, đồng thời thúc đẩy nâng cao nhận thức và bảo vệ quyền của người tự kỷ. Thông qua vận động chính sách và truyền thông, các tổ chức xã hội giúp thay đổi cách xã hội nhìn nhận về tự kỷ, từ hiểu lầm sang thấu hiểu, từ khoảng cách sang đồng hành. Nhiều mô hình cộng đồng cũng dần hình thành như lớp học kỹ năng hay dự án tạo việc làm, mở ra cơ hội để người tự kỷ được tham gia và khẳng định giá trị bản thân.

Thông điệp cho Ngày Thế giới nhận thức về Tự kỷ 2026

Năm 2026, Ngày Thế giới nhận thức về Tự kỷ được tổ chức với chủ đề: “Tự kỷ và Nhân loại – Mỗi cuộc sống đều có giá trị”. Thông điệp này là lời khẳng định mạnh mẽ về giá trị và những đóng góp của người tự kỷ trong dòng chảy chung của nhân loại. Tại Việt Nam, tinh thần này được cụ thể hóa qua những hành động thiết thực, chuyển dịch từ nhận thức sang hỗ trợ toàn diện:

- Sàng lọc sớm: Đưa kiểm tra phát triển tâm lý vào các đợt khám sức khỏe định kỳ cho trẻ.

- Giáo dục hòa nhập: Xây dựng môi trường học đường không có sự phân biệt đối xử.

- Hỗ trợ gia đình: Thiết lập các mạng lưới an sinh để cha mẹ không phải đơn độc trên hành trình can thiệp cho con.

Vừa qua, nhiều hoạt động quy mô đã được triển khai để lan tỏa thông điệp của năm 2026:

- Đại hội Thể thao Thân thiện: Sự kiện trong khuôn khổ Ngày Việt Nam nhận thức về tự kỷ, do Mạng lưới Tự kỷ Việt Nam tổ chức, diễn ra trong hai ngày 28–29/3/2026 tại Đà Nẵng đã thu hút hơn 500 người tham gia. Đây là sân chơi để trẻ tự kỷ rèn luyện thể chất, tăng cường kết nối và tự tin thể hiện bản thân thông qua các hoạt động như bơi, chạy và các trò chơi vận động phù hợp.

- Các không gian nghệ thuật đặc biệt: Những triển lãm như "Khi nắng ghé qua" hay dự án "Phổ thinh lặng" là nơi tôn vinh thế giới nội tâm phong phú của các em qua ngôn ngữ nhiếp ảnh và sắp đặt. Bên cạnh đó, những sân chơi sáng tạo từ các doanh nghiệp xã hội như Tòhe với dự án nghệ thuật truyền thống "Chèo Méo" đã mở ra cơ hội để trẻ tự kỷ khẳng định giá trị sáng tạo, giúp cộng đồng xóa bỏ rào cản bằng những kết nối chân thành nhất từ hội họa và âm nhạc.

Ngày Thế giới Nhận thức về Tự kỷ không chỉ là một dấu mốc truyền thông, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm chung của toàn xã hội trong việc kiến tạo một môi trường sống công bằng và nhân văn hơn cho người tự kỷ. Khi mỗi ánh nhìn bớt đi định kiến, mỗi hành động thêm phần kiên nhẫn và thấu cảm, hành trình hòa nhập của các em sẽ không còn đơn độc. Bởi sau tất cả, điều trẻ cần không phải là bị thay đổi, mà là được lắng nghe, được tôn trọng và có cơ hội tỏa sáng theo cách riêng của mình.