Ngày 20/3 hàng năm, cộng đồng những người sử dụng tiếng Pháp trên toàn thế giới lại cùng nhau tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày quốc tế Pháp ngữ.
Đây là dịp để cộng đồng những người sử dụng tiếng Pháp trên toàn thế giới tôn vinh những giá trị chung của khối Pháp ngữ, cũng như thể hiện mong muốn được chung sống, hợp tác và phát triển trong sự phong phú đa dạng về văn hóa.
Là thành viên tích cực, có trách nhiệm, Việt Nam luôn nỗ lực góp phần tăng cường hình ảnh và sự hiện diện của Cộng đồng Pháp ngữ tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương cũng như trên thế giới.
Nguồn gốc và sứ mệnh
Cộng đồng các nước có sử dụng tiếng Pháp bắt nguồn từ sáng kiến của Tổng thống Senegal, Léopold Sédar Senghor, đưa ra vào tháng 3/1962 với mục đích phát triển các mối quan hệ văn hoá, khoa học và kỹ thuật giữa các quốc gia có sử dụng tiếng Pháp.
Từ ý tưởng này, sau đó hàng loạt các tổ chức quốc tế sử dụng tiếng Pháp đã được thành lập, như: Hội nghị Bộ trưởng giáo dục các nước có sử dụng tiếng Pháp (CONFEMEN, năm 1960), Hiệp hội các trường đại học sử dụng từng phần hoặc toàn phần tiếng Pháp (AUPELF-UREF, năm 1961), Liên minh các nghị sĩ nói tiếng Pháp (AIPLF, năm 1967), Tổ chức hợp tác văn hoá và kỹ thuật (ACCT, năm 1970)... Tuy nhiên, hợp tác giữa các nước trong các tổ chức này vẫn mang đậm tính chất nghề nghiệp và kỹ thuật, chưa đáp ứng được nguyện vọng của nhiều nước muốn có một tổ chức có tầm vóc chính trị, có vị trí và tiếng nói đáng kể trong quan hệ quốc tế.
Đoàn Việt Nam tham dự Ngày hội Cuối tuần Pháp ngữ ở thành phố Yèbles. Ảnh tư liệu: Nguyễn Thu Hà P/v TTXVN tại Pháp
Ngày 20/3/1970, tại Cộng hòa Niger, 77 thành viên Cộng đồng Pháp ngữ đã ký Hiệp định Niamey (La Francophonie). Kể từ đó, ngày 20/3 hằng năm được lấy làm Ngày quốc tế Pháp ngữ để kỷ niệm ngôn ngữ và văn hóa của Cộng đồng Pháp ngữ.
Hội nghị thượng đỉnh được tổ chức lần đầu tiên vào tháng 2/1986 và từ đó diễn ra 2 năm/1 lần.
Tháng 12/1998, Hội nghị Bộ trưởng phụ trách Pháp ngữ lần thứ 12, họp tại Bucharest (Romania), đã thông qua tên gọi chính thức của Cộng đồng các nước có sử dụng tiếng Pháp (ACCT) là Tổ chức quốc tế Pháp ngữ (OIF).
Sau hơn 55 năm hình thành và phát triển, cộng đồng Pháp ngữ đã từng bước chuyển mình, trở thành một không gian chính trị - kinh tế - văn hóa đa dạng, đóng góp thiết thực vào việc duy trì hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững trên thế giới. Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF) hiện có 90 quốc gia và vùng lãnh thổ thành viên và quan sát viên, hiện diện tại 5 châu lục. Cộng đồng Pháp ngữ ngày càng phát triển thành một không gian đa dạng, có nhiều tiềm năng để thúc đẩy hợp tác giữa các nước thành viên.
Trên thực tế, thúc đẩy ngôn ngữ tiếng Pháp và sự đa dạng văn hóa là mục tiêu chính quan trọng hàng đầu trong sứ mệnh của OIF. Bên cạnh đó, giáo dục là trọng tâm quan trọng của OIF kể từ khi thành lập để cải thiện chất lượng giáo dục ở các quốc gia thành viên, đặc biệt là ở các nước đang phát triển. Ngoài ra, vai trò chính trị của OIF cũng ngày càng gia tăng thông qua việc thúc đẩy dân chủ ở các quốc gia thành viên, đặc biệt là trong các lĩnh vực bình đẳng giới, quyền trẻ em và bảo vệ các nhóm công dân dễ bị tổn thương.
Dấu ấn Việt Nam trong cộng đồng Pháp ngữ
Việt Nam chính thức gia nhập Cộng đồng các nước có sử dụng tiếng Pháp từ năm 1970. Việc tham gia Tổ chức quốc tế Pháp ngữ (OIF) là một trong những cầu nối, cánh cửa đưa Việt Nam ra thế giới. Từ đó đến nay, quan hệ giữa Việt Nam và Cộng đồng Pháp ngữ ngày càng được tăng cường và phát triển.
Đại diện Việt Nam tham gia diễu hành tại Ngày hội Cuối tuần Pháp ngữ. Ảnh tư liệu: TTXVN
Là thành viên tích cực, có trách nhiệm của Cộng đồng Pháp ngữ với vai trò và vị thế ngày càng được khẳng định, những năm qua, Việt Nam được tín nhiệm bầu vào các cương vị quan trọng như: Chủ tịch Hội đồng thường trực Pháp ngữ (CPF) năm 1996, Chủ tịch Hội nghị Bộ trưởng Pháp ngữ (CMF) nhiệm kỳ 1996-1997, Chủ tịch Hội nghị cấp cao nhiệm kỳ 1997-1998, Phó Chủ tịch Ban Tài chính và Hành chính thuộc CPF hai nhiệm kỳ 2009-2011 và 2011-2013, Chủ tịch Ủy ban Hợp tác và Chương trình của Hội đồng thường trực Pháp ngữ (2013-2015) và là thành viên của Hội đồng quản trị của Cơ quan đại học Pháp ngữ (2013-2017), Chủ tịch Mạng lưới các đại diện quốc gia phụ trách Pháp ngữ của khu vực châu Á-Thái Bình Dương (RESIFAP) (2013-2016), Chủ tịch Ủy ban kinh tế của CPF nhiệm kỳ 2019-2023…
Những vị trí quan trọng mà Việt Nam đảm nhiệm đã thể hiện sự đánh giá cao của cộng đồng đối với Việt Nam cũng như uy tín của Việt Nam trong cộng đồng Pháp ngữ.
Dấu ấn đậm nét nhất của Việt Nam phải kể đến là sự kiện Hội nghị thượng đỉnh Pháp ngữ lần thứ 7 tổ chức tại Hà Nội (tháng 11/1997). Qua sự kiện này, Việt Nam đã đóng góp quan trọng vào việc thể chế hóa hoạt động chính trị, đề cao hợp tác kinh tế bên cạnh các lĩnh vực chính trị, văn hóa-ngôn ngữ và giáo dục-đào tạo. Hiến chương Pháp ngữ được thông qua năm 1997 tại Việt Nam là văn bản pháp lý quy định nguyên tắc, mục tiêu, cơ cấu tổ chức và triển khai hoạt động cho toàn bộ tổ chức Pháp ngữ. Theo đó, OIF hoạt động dựa trên nguyên tắc tôn trọng chủ quyền quốc gia, ngôn ngữ và văn hóa của mỗi dân tộc, giữ vị trí trung lập, không can thiệp vào các vấn đề chính trị nội bộ của các quốc gia thành viên.
Trong khuôn khổ chương trình, sinh viên Khoa tiếng Pháp – Trường Đại học Hà Nội góp mặt với tiết mục biểu diễn nghệ thuật đặc sắc, mang đậm dấu ấn văn hóa Pháp ngữ. Ảnh: HANU
Tháng 3/2019, Việt Nam lần đầu tiên tổ chức Lễ kỷ niệm Ngày quốc tế Pháp ngữ mang tên "Sắc màu Pháp ngữ" nhằm quảng bá, giới thiệu về Cộng đồng Pháp ngữ cũng như những mục tiêu, giá trị chung của Pháp ngữ, đề cao vai trò và đóng góp của Việt Nam…
Việt Nam cũng là nước điều phối xây dựng thành công Chiến lược kinh tế Pháp ngữ giai đoạn 2020-2025, đồng thời cũng là quốc gia đầu tiên đoàn doanh nghiệp Pháp ngữ đến trong chuỗi hoạt động triển khai chiến lược này. Việc lựa chọn Việt Nam là điểm đến đầu tiên thể hiện sự coi trọng đặc biệt của cộng đồng đối với vai trò của Việt Nam trong thúc đẩy hợp tác kinh tế Pháp ngữ.
Đặc biệt, chuyến công tác tham dự Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 19 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, nay là Tổng Bí thư Tô Lâm tại thủ đô Paris (Pháp) ngày 4 và 5/10/2024 đã ghi một dấu mốc mới trong quan hệ giữa Việt Nam và Cộng đồng Pháp ngữ, khẳng định cam kết ở cấp cao nhất của Việt Nam vào sự phát triển của Cộng đồng Pháp ngữ, cũng như thể hiện nỗ lực của Việt Nam trong việc tăng cường hình ảnh, sự hiện diện của cộng đồng Pháp ngữ tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Sự kiện trên cũng cho thấy Việt Nam sẵn sàng là cầu nối thúc đẩy quan hệ của cộng đồng Pháp ngữ với khu vực, qua đó nâng tầm cả vị thế quốc gia và vị thế cộng đồng trên trường quốc tế.
Gần đây nhất, nhân chuyến thăm làm việc tại Việt Nam của Tổng Thư ký Tổ chức quốc tế Pháp ngữ (OIF), bà Louise Mushikiwabo vào ngày 6/3/2026, lãnh đạo hai bên đều khẳng định coi trọng lẫn nhau, nhất trí tiếp tục củng cố đoàn kết trong Cộng đồng Pháp ngữ, thúc đẩy hòa bình, phát triển bền vững, tạo động lực mới cho hợp tác Pháp ngữ tại khu vực…
Tiết mục văn nghệ do học sinh, sinh viên học tiếng Pháp trình diễn. Ảnh tư liệu: Quỳnh Anh - TTXVN
Hưởng ứng Ngày Quốc tế Pháp ngữ 2026
Hàng năm, Việt Nam đều tổ chức các hoạt động nhằm hưởng ứng Ngày quốc tế Pháp ngữ 20/3. Thông qua các hoạt động, cộng đồng những người nói tiếng Pháp thể hiện sự gắn bó của mình với tiếng Pháp, phát huy hiệu quả các chương trình hợp tác phát triển cộng đồng Pháp ngữ.
Năm nay, với chủ đề "Thế hệ Z – Thế hệ hòa bình? Đóng góp của giới trẻ vì một thế giới hòa bình hơn", Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF) muốn hướng tới tôn vinh sự đa dạng của các nền văn hóa trong cộng đồng Pháp ngữ, đồng thời nhấn mạnh vai trò của người trẻ trong việc thúc đẩy đối thoại, hợp tác và hòa bình.
Dự kiến vào ngày 22/3/2026, Ngày hội Pháp ngữ 2026 sẽ diễn ra tại Công viên Thống Nhất và phố đi bộ Trần Nhân Tông (Hà Nội). Sự kiện do Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam phối hợp Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ, Tổ chức Đại học Pháp ngữ tại châu Á-Thái Bình Dương, Phái đoàn Wallonie-Bruxelles tại Việt Nam và Viện Pháp tại Hà Nội đồng tổ chức. Ngày hội hướng tới cộng đồng những người nói tiếng Pháp, yêu mến tiếng Pháp tại Việt Nam; đồng thời góp phần lan tỏa các giá trị tích cực của cộng đồng Pháp ngữ thông qua các hoạt động thể thao, văn hóa, giáo dục và định hướng nghề nghiệp, trong không gian mở, thân thiện và giàu tính kết nối.
Điểm nhấn của sự kiện là Giải chạy Pháp ngữ 2026, dự kiến thu hút đông đảo người tham gia với nhiều cự ly phù hợp cho các lứa tuổi. Không chỉ khuyến khích rèn luyện thể chất, giải chạy còn truyền tải thông điệp về lối sống lành mạnh, bền vững, gắn với chủ đề "Vì tương lai xanh" của ngày hội năm nay.
Bên cạnh đó, Hội chợ Hướng nghiệp và việc làm Pháp ngữ mang đến cơ hội để sinh viên, thanh niên và người lao động trẻ gặp gỡ trực tiếp các cơ quan ngoại giao, tổ chức quốc tế, cơ sở giáo dục và doanh nghiệp trong cộng đồng Pháp ngữ; qua đó tìm hiểu các chương trình đào tạo, học bổng, thực tập và việc làm.
Ngoài ra, cũng trong tuần lễ hưởng ứng Ngày Quốc tế Pháp ngữ, Liên hoan Phim Pháp ngữ tại Việt Nam 2026 cũng được tổ chức từ ngày 21 đến 27/3/2026 tại Hà Nội và từ ngày 21 đến 24/3/2026 tại TP Hồ Chí Minh, tiếp tục khẳng định cam kết thúc đẩy tiếng Pháp và tôn vinh sự đa dạng văn hóa và ngôn ngữ của cộng đồng Pháp ngữ.
Thông qua chuỗi hoạt động đa dạng, Ngày hội Pháp ngữ 2026 không chỉ góp phần tăng cường giao lưu văn hóa, giáo dục giữa Việt Nam và cộng đồng Pháp ngữ, mà còn khẳng định vai trò của hợp tác quốc tế trong việc hướng tới phát triển bền vững, vì một tương lai xanh cho các thế hệ mai sau.
