Ngày 6/4/2026, Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI sẽ khai mạc, mở đầu cho một nhiệm kỳ mới của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Nhưng đây không chỉ là một kỳ họp khởi đầu về mặt tổ chức. Trong bối cảnh đất nước vừa bước ra từ thành công của Đại hội XIV của Đảng, đang vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, và đứng trước yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển, kỳ họp này còn mang ý nghĩa như một điểm khởi phát của một trật tự hành động mới.

Thể thao và Văn hóa xin trân trọng giới thiệu bài viết "Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI và đòi hỏi mới của một kỷ nguyên phát triển" của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội.

Một cột mốc mở đầu tư duy phát triển mới

Mỗi kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội đều có một ý nghĩa đặc biệt, bởi đó là thời điểm bắt đầu một nhiệm kỳ mới của bộ máy nhà nước, là nơi xác lập nhân sự, kiện toàn tổ chức, sắp xếp chương trình hành động. Nhưng Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI có ý nghĩa rộng hơn thế. Nó diễn ra chỉ ít lâu sau khi Đại hội XIV của Đảng thành công tốt đẹp và các cơ quan trong hệ thống chính trị bắt đầu triển khai các chương trình hành động để cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội. Nghị quyết Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu phát triển nhanh, bền vững, đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị, hoàn thiện thể chế, phát huy nội lực dân tộc, xây dựng đất nước giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc. Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương và Chính phủ đều đặt trọng tâm vào việc thể chế hóa kịp thời, đồng bộ tinh thần đó cho giai đoạn 2026–2030 và tầm nhìn 2045.

Chính vì vậy, nếu chỉ nhìn kỳ họp này như một kỳ họp "sau bầu cử" thì sẽ thấy được phần bề mặt mà chưa chạm tới chiều sâu của nó. Chiều sâu của kỳ họp này nằm ở chỗ: đây là nơi đường lối chính trị mới bắt đầu được chuyển hóa thành cơ chế vận hành của Nhà nước, thành chương trình lập pháp, thành các quyết sách phát triển 5 năm và thành những chuẩn mực mới của tổ chức thực hiện. Một kỷ nguyên mới không thể chỉ bắt đầu bằng diễn ngôn. Nó phải bắt đầu bằng luật pháp, bằng tổ chức bộ máy, bằng nguồn lực, bằng kỷ cương thực thi và bằng khả năng biến khát vọng thành kết quả.

Dự kiến nội dung kỳ họp cho thấy điều đó rất rõ. Quốc hội sẽ tập trung vào ba nhóm vấn đề lớn: công tác tổ chức, nhân sự; công tác lập pháp; và xem xét, quyết định các vấn đề kinh tế - xã hội, tài chính, ngân sách, giám sát và các vấn đề quan trọng khác. Nói cách khác, đây là kỳ họp vừa lo việc "dựng bộ khung" của nhiệm kỳ mới, vừa phải đặt ra "đường ray" thể chế cho giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Kiện toàn nhân sự, hoàn thiện thể chế

Theo dự kiến, Quốc hội sẽ nghe phát biểu của lãnh đạo Đảng, nghe báo cáo tổng kết cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031, xác nhận tư cách đại biểu Quốc hội, đồng thời tiến hành hàng loạt nội dung nhân sự rất quan trọng: bầu Chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, các Phó Chủ tịch Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, lãnh đạo các cơ quan của Quốc hội, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, phê chuẩn các thành viên Chính phủ, thành viên Hội đồng quốc phòng và an ninh.

Đây đương nhiên là nội dung trọng tâm của một kỳ họp đầu nhiệm kỳ. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, nhân sự không thể chỉ được hiểu như câu chuyện sắp xếp vị trí. Nhân sự của nhiệm kỳ mới phải được nhìn như sự lựa chọn đội ngũ để gánh vác một giai đoạn phát triển mới của đất nước. Khi yêu cầu phát triển đã cao hơn, áp lực hội nhập sâu hơn, cạnh tranh quyết liệt hơn và đòi hỏi của người dân lớn hơn, thì bộ máy cũng phải được tổ chức theo chuẩn mực cao hơn: vững vàng về chính trị, trong sạch về đạo đức, sắc bén về tư duy, quyết liệt trong hành động, chặt chẽ trong kỷ cương và hiệu quả trong thực thi.

Điều đó càng rõ hơn khi đất nước đang vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 quy định đơn vị hành chính của Việt Nam được tổ chức thành 2 cấp: cấp tỉnh và cấp xã, phường, đặc khu. Các cơ quan chức năng nhấn mạnh mô hình này nhằm khắc phục sự cồng kềnh, chồng chéo của mô hình 3 cấp trước đây, đồng thời tăng tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của địa phương, nhất là cấp cơ sở, nơi gần dân, sát dân và trực tiếp phục vụ người dân.

Trong bối cảnh đó, việc kiện toàn bộ máy tại Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI không chỉ là chuyện của Trung ương, mà còn mang ý nghĩa định vị lại toàn bộ logic vận hành của hệ thống nhà nước. Trung ương phải mạnh hơn về định hướng, luật pháp và giám sát; địa phương phải năng động hơn trong tổ chức thực hiện; và cấp cơ sở phải thực sự trở thành nơi người dân cảm nhận rõ nhất hiệu quả của cải cách thể chế. Một bộ máy mới, nếu chỉ thay đổi về danh xưng mà chưa thay đổi về chất lượng phục vụ, thì sẽ chưa đáp ứng được kỳ vọng của giai đoạn mới. Ngược lại, nếu việc kiện toàn nhân sự và tổ chức được gắn chặt với mục tiêu nâng cao năng lực kiến tạo, năng lực thực thi và năng lực phục vụ Nhân dân, thì đó sẽ là bước khởi đầu đúng đắn cho cả nhiệm kỳ.

Song song với công tác nhân sự là chương trình lập pháp. Theo dự kiến, Quốc hội sẽ xem xét, thông qua 8 dự án luật và 1 nghị quyết, trong đó có Luật Hộ tịch (sửa đổi), Luật Thủ đô (sửa đổi), Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) cùng một số luật sửa đổi, bổ sung khác. Việc đặt công tác lập pháp vào ngay kỳ họp mở đầu nhiệm kỳ cho thấy một nhận thức rất rõ: muốn bộ máy vận hành tốt thì phải có thể chế thông suốt; muốn phát triển nhanh thì phải tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý; muốn đổi mới thực chất thì không thể chậm trễ trong hoàn thiện luật pháp.

Khi văn hóa bước vào trung tâm của phát triển quốc gia

Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị đã xác lập một bước ngoặt rất quan trọng trong tư duy phát triển văn hóa Việt Nam. Nghị quyết nhấn mạnh văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là nguồn lực nội sinh, là động lực phát triển đất nước, đồng thời đặt ra yêu cầu phát triển văn hóa ngang tầm với kinh tế, chính trị, xã hội; gắn với xây dựng an ninh văn hóa, an ninh con người và chủ quyền văn hóa số. Không chỉ dừng ở việc bảo tồn và phát huy giá trị, Nghị quyết 80 mở rộng không gian phát triển mới cho văn hóa, coi văn hóa là sức mạnh mềm, là năng lực cạnh tranh, là sinh khí phát triển và là bản lĩnh quốc gia trong hội nhập.

Điều quan trọng là tinh thần ấy đang được kéo gần hơn tới thực tiễn thể chế. Trong kỳ họp lần này, Chính phủ đã đề xuất cơ chế, chính sách nhằm thể chế hóa các quan điểm của Nghị quyết 80 bằng một nghị quyết của Quốc hội. Nghị quyết được xây dựng theo hướng xác định đúng những nội dung then chốt ở tầm luật để tháo gỡ điểm nghẽn, tạo chuyển biến về nguồn lực, nhất là huy động nguồn lực xã hội, nâng cao hiệu quả hệ thống thiết chế và đội ngũ làm công tác văn hóa. Nói cách khác, văn hóa đang được đặt trước một cơ hội hiếm có: lần đầu tiên có khả năng bước vào nghị trường không chỉ như một chủ đề thảo luận, mà như một đối tượng của cam kết thể chế ở cấp Quốc hội.

Ý nghĩa của điều này rất lớn. Bởi phát triển văn hóa không thể chỉ bằng những lời kêu gọi đạo đức hay những phong trào ngắn hạn. Văn hóa muốn trở thành nguồn lực thì phải có luật chơi tương xứng. Phải có chính sách tài chính đủ mạnh để đầu tư cho văn hóa như đầu tư cho phát triển. Phải có cơ chế đất đai, thuế, tín dụng, đầu tư công và xã hội hóa phù hợp để các thiết chế văn hóa, không gian sáng tạo, công nghiệp văn hóa, di sản sống, nghệ thuật biểu diễn, điện ảnh, xuất bản, thiết kế, nội dung số có thể vận hành bền vững. Phải có chính sách nhân lực để người làm văn hóa không còn ở tình trạng "được nói đến nhiều nhưng được bảo đảm ít". Và trên hết, phải có một hệ thống chỉ tiêu, chỉ số, cơ chế giám sát đủ rõ để văn hóa không còn là lĩnh vực "khó đo, khó đếm, khó ưu tiên" trong hoạch định chính sách.

Chính ở đây, Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI có thể tạo nên một dấu ấn rất đẹp và rất có ý nghĩa cho đời sống văn hóa nước nhà. Nếu cùng với các nội dung về nhân sự, luật pháp và kế hoạch phát triển 5 năm, Quốc hội dành sự quan tâm đúng tầm cho nghị quyết triển khai Nghị quyết 80, thì đó sẽ là một thông điệp rất mạnh mẽ: trong kỷ nguyên phát triển mới, văn hóa không còn là "phần sau" của phát triển, mà là một phần của chiến lược phát triển ngay từ đầu. Không phải đến khi kinh tế khá lên mới quay lại đầu tư cho văn hóa; mà ngược lại, phải nhìn thấy chính văn hóa là thứ giúp cho phát triển có chiều sâu, có bản sắc, có sức bền và có khả năng lan tỏa giá trị Việt Nam ra thế giới.

Từ góc nhìn đó, Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI không chỉ mở đầu cho một nhiệm kỳ mới của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Nó còn có thể mở đầu cho một cách tiếp cận mới đối với văn hóa trong đời sống quốc gia. Một cách tiếp cận không dừng ở ca ngợi, mà đi vào thể chế. Không chỉ nhấn mạnh vai trò, mà tạo ra công cụ thực hiện. Không chỉ khẳng định văn hóa là nền tảng, mà biến nền tảng ấy thành nguồn lực có thật trong phân bổ ngân sách, trong thiết kế chính sách, trong tổ chức bộ máy và trong hành động của cả hệ thống chính trị.

Và suy cho cùng, đó cũng là điều mà thời đại đang đòi hỏi. Khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, những thước đo của thành công không thể chỉ là tăng trưởng hay quy mô đầu tư. Một quốc gia mạnh phải là một quốc gia có bản lĩnh văn hóa mạnh. Một xã hội hiện đại phải là một xã hội không đánh mất căn cốt tinh thần. Một nền kinh tế bền vững phải là nền kinh tế biết nuôi dưỡng sáng tạo, bảo vệ di sản, nâng đỡ con người và mở rộng không gian cho cái đẹp, cho tri thức, cho nhân văn. Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI sẽ không chỉ là một kỳ họp mở đầu nhiệm kỳ mà còn là một kỳ họp mở đầu cho một chặng đường mới của văn hóa Việt Nam trong lòng kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.