Đại biểu Quốc hội đề xuất mô hình phát triển đô thị di sản bền vững

Ngày 31/10, Quốc hội tiếp tục thảo luận Hội trường về Tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027. Phát biểu tại phiên thảo luận, Đại biểu Nguyễn Thị Sửu, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Huế, đã nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của mô hình phát triển đô thị di sản, đồng thời đề xuất một số nhiệm vụ, giải pháp đối với các địa phương có đô thị di sản trong cả nước.

Từ thực tiễn triển khai tại Huế, đại biểu khẳng định phát triển đô thị di sản không phải là sự đánh đổi hay lựa chọn giữa "bảo tồn" và "phát triển", mà là việc xác lập một mô hình quản trị đồng bộ, lấy văn hóa và di sản làm động lực tăng trưởng nội sinh.

Đặt di sản vào trung tâm của mô hình phát triển

Theo Đại biểu Nguyễn Thị Sửu, Việt Nam sở hữu hệ thống đô thị di sản phong phú, được hình thành trên nền tảng lịch sử, văn hóa, kiến trúc và cảnh quan đặc sắc. Đây không chỉ là tài sản quý giá của dân tộc mà còn là nguồn lực nội sinh, lợi thế cạnh tranh và động lực trong phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, phát triển đô thị di sản đang đứng trước một bài toán lớn: Làm thế nào để vừa hiện đại hóa đô thị, thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao đời sống nhân dân, vừa bảo đảm bảo tồn được tính nguyên gốc của di sản, bản sắc văn hóa, cảnh quan và không gian sống của cộng đồng?

Đại biểu phân tích, nếu phát triển thiếu kiểm soát, di sản có thể bị thương mại hóa, cảnh quan bị biến dạng, môi trường quá tải, người dân mất dần sinh kế truyền thống. Ngược lại, nếu chỉ chú trọng bảo tồn mà thiếu cơ chế khai thác hợp lý và nguồn lực đầu tư, di sản cũng khó phát huy đầy đủ giá trị.

Nữ đại biểu thành phố Huế cho rằng, phát triển đô thị di sản không phải là lựa chọn giữa bảo tồn và phát triển. Bà đề xuất mô hình phát triển đô thị di sản bền vững dựa trên 5 trụ cột: Bảo tồn là nền tảng – Di sản là nguồn lực – Văn hóa là động lực – Người dân là chủ thể – Chất lượng sống là mục tiêu.

Ba nhóm giải pháp chiến lược từ thực tiễn thành phố Huế

Đánh giá cao các định hướng hoàn thiện thể chế, đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển hạ tầng, khoa học công nghệ, công nghiệp văn hóa, bảo tồn di sản và bảo vệ môi trường tại Điều 3 của dự thảo Nghị quyết năm 2027, đại biểu cho rằng cần kết hợp, tích hợp mạnh mẽ hơn nữa các nhiệm vụ này vào một phương thức quản trị đô thị di sản đồng bộ.

Từ thực tiễn các địa phương, đặc biệt từ thành phố Huế, bà Nguyễn Thị Sửu đề xuất 3 nhóm giải pháp.

Thứ nhất: Đổi mới tư duy quy hoạch và quản trị, tích hợp quy hoạch bảo tồn với quy hoạch phát triển đô thị, giao thông, hạ tầng, du lịch và môi trường. Theo bà, cần xác định rõ ranh giới bảo vệ, vùng đệm, hành lang cảnh quan, giới hạn xây dựng và sức chịu tải của từng khu vực. Các dự án có nguy cơ ảnh hưởng đến di sản phải được đánh giá tác động trực tiếp và cộng dồn, có sự tham gia, tham vấn chuyên gia và cộng đồng, đồng thời dựa trên nguyên tắc phát triển hạ tầng phải đồng bộ nhưng không đánh đổi cảnh quan và cấu trúc di sản.

Thứ hai: Chuyển hóa giá trị di sản thành động lực tăng trưởng mới. Theo đại biểu, cần đẩy mạnh phát triển kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo và du lịch chất lượng cao. Kết nối di sản với nghệ thuật, lễ hội, ẩm thực, làng nghề và các sản phẩm văn hóa đặc sắc. Tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý và phát huy di sản. Từ đó, chuyển từ tư duy "tăng số lượng khách" sang "nâng cao chất lượng trải nghiệm", thời gian lưu trú, giá trị gia tăng và hiệu quả lan tỏa đến kinh tế địa phương.

Thứ ba: Đổi mới huy động và sử dụng nguồn lực, bảo đảm người dân được tham gia và thụ hưởng. Bà Nguyễn Thị Sửu nhấn mạnh, ưu tiên đầu tư hạ tầng thiết yếu, giao thông xanh, xử lý môi trường và các công trình thích ứng biến đổi khí hậu. Huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, quản lý công khai, minh bạch và gắn phân bổ nguồn lực với kết quả bảo tồn cụ thể. Đặc biệt, cần có chính sách cụ thể đối với người dân duy tu nhà ở, bảo vệ nghề truyền thống, tạo sinh kế, bảo đảm cộng đồng thực sự là chủ thể gìn giữ và phát huy di sản.

Kiến nghị bổ sung thể chế hóa vào Nghị quyết Quốc hội

Nhằm cụ thể hóa các giải pháp trên vào khuôn pháp lý, Đại biểu Nguyễn Thị Sửu kiến nghị Quốc hội xem xét bổ sung vào cuối mục 3.7 Điều 3 của dự thảo Nghị quyết nội dung: "Phát triển đô thị di sản gắn bảo tồn với phát triển; tích hợp bảo tồn trong quy hoạch, quản lý đô thị; kiểm soát xây dựng, sức chịu tải; gắn kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa, du lịch với hạ tầng, bảo vệ môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu, chuyển đổi số".

Việc lồng ghép quan điểm quản trị đô thị di sản vào Nghị quyết phát triển kinh tế - xã hội không chỉ giúp các địa phương như Huế giải quyết bài toán phát triển nội tại, mà còn tạo định hướng chiến lược cho hệ thống đô thị di sản trên cả nước phát triển đồng bộ, hiệu quả và bền vững.